Sabah geç uyanılıyor. Telefonda iş ilanları kaydırılıyor, birkaç başvuru daha yapılıyor, çoğundan cevap gelmiyor. Akşam annenin “Bugün ne yaptın?” sorusu geliyor. Türkiye’de milyonlarca gencin günü aşağı yukarı böyle geçiyor. Bu gençlere artık bir ad da verildi: ev genci.

Kavramın uluslararası karşılığı NEET, yani ne eğitimde ne istihdamda olan gençler. Rakamlar sorunun boyutunu açıkça gösteriyor. TÜİK’in İstatistiklerle Gençlik 2025 bültenine göre 15-24 yaş grubunda ne eğitimde ne istihdamda olanların oranı yüzde 22,9'dan yüzde 23,3'e çıktı; genç kadınlarda bu oran yüzde 30,9. OECD’nin 15-29 yaş verisinde Türkiye yüzde 27 ile üye ülkeler arasında ilk sırada; OECD ortalaması yüzde 13 civarında. Yani Türkiye’de her dört gençten biri sistemin dışında.

İlginç olan şu: aynı dönemde resmî genç işsizlik oranı yüzde 16,3'ten yüzde 15,3'e geriledi. İşsizlik düşerken ev gençleri artıyor. Açıklaması basit: iş aramaktan vazgeçen genç, işsizlik istatistiğinden düşüyor. Geniş tanımlı işsizlik, yani atıl işgücü oranı ise Mart 2026'da yüzde 31,5 ile rekor kırdı.

Sorunun en çarpıcı yüzü üniversite mezunları. OECD verilerine göre Türkiye, üniversite mezunlarının işsizlik oranının genel işsizlik oranını aştığı tek Avrupa ülkesi. Başka ülkelerde diploma iş bulma şansını artırırken bizde tersi oluyor. TÜİK’in 2025 son çeyrek verilerine göre 24 yaş altı üniversite mezunlarında işsizlik yüzde 30'a dayanmış durumda. 378 bin işsiz genç mezunun 267 bini kadın.

Neden böyle? Birinci sebep, plansız büyüyen yükseköğretim. Her ile üniversite açıldı, kontenjanlar arttı ama bu mezunları karşılayacak nitelikli iş yaratılmadı. Ekonomi büyük ölçüde düşük katma değerli hizmet işlerine dayanıyor; mühendislik, sosyal bilim ya da öğretmenlik mezununa açılan kapı dar.

İkinci sebep, eğitim ile iş dünyası arasındaki kopukluk. İşverenler deneyim istiyor, gençler bu deneyimi nereden kazanacaklarını bilmiyor. Staj çoğu zaman ücretsiz emek anlamına geliyor.

Üçüncü sebep, ücretler. Birçok sektörde mezunlara önerilen maaş asgari ücrete yaklaşmış durumda. Dört yıl okuyup asgari ücrete, uzun saatlere ve güvencesiz işe razı olmak birçok gence anlamsız geliyor. Kira ve ulaşım masrafları hesaba katıldığında çalışmak ile evde oturmak arasındaki fark daha da azalıyor.

Dördüncü sebep, kadınlar üzerindeki yük. Genç kadınlarda ev genci oranının erkeklerin neredeyse iki katı olması tesadüf değil. Bakım sorumluluğu, aile baskısı ve işyerindeki ayrımcılık birçok genç kadını evde tutuyor.

Bu tabloya sıkça verilen cevap “gençler iş beğenmiyor” oluyor. Bu söz sorunu gençlerin kişisel kusuruna indirgiyor. Oysa birkaç yüz kişinin değil milyonların aynı durumda olması, sorunun bireysel değil yapısal olduğunu gösteriyor. Bir gencin okuduğu alanda, insanca bir ücretle çalışmak istemesi şımarıklık değil, makul bir beklentidir.

Ev gençliğinin bedeli de yalnızca ekonomik değil. Uzun süre evde kalan genç özgüvenini, sosyal çevresini ve geleceğe dair umudunu kaybediyor. Kaygı ve yalnızlık artıyor. Ülke de yetiştirdiği en eğitimli kuşağın enerjisini boşa harcıyor.

Üstelik gençleri "iş beğenmiyor" diye yaftalamak ve aldıkları eğitimle alakasız işler yapmasını beklemek hiçbir anlamda sürdürülebilir değil. Öncelikle üniversitelere devlet tonlarca para yatırıyor. Eğer bu eğitimlerinin bir anlamı olmayacaksa neden her yere daha da çok üniversite açmak niyetindeyiz? Bunun yerine nitelikli üniversiteler ve mezunlarının iş yapabilecekleri kurumlar inşa etmek yeniden devletin sorumluluğunda olmalıdır. Bugün doğum oranlarının radikal biçimde düşmesinden gençlerin beyin göçüne kadar her şey bakanlıkların sıklıkla gündeme getirdiği problemler arasında. Bunların hiçbirisi sorunun kaynağı değil. Sorunun kaynağı gençlerin hayatını kurabilecekleri bir zemini tamamen kaybetmeleri ve mevcut koşullardan umudunu kesmeleri...

İşsiz ordusunun mensubu olan yeni nesil, ülkenin kalkınmasından sürdürülebilirliğe her şeyin kilit aktörü olmalarına rağmen gençlerin sorunlarının bu kadar görmezden gelinmesinin arkasında yatan faktör ise işsiz ordusunun sermaye için anlamının ucuz iş gücü ve güvencesizlik olmasıdır. Kısa vadede hayat standartlarının ve işçi haklarının kötüleşmesi ve gençlerin sistematik bir işsizliğin mağduru haline getirilmesi sermaye için pazarlıksız / sonsuz sömürebileceği bir kuşak yaratsa da toplumsal boyutu bakımından bu durum Türkiye'yi adeta bir yıkıma sürüklemektedir.

Ev genci yoktur, umudunu kesmiş bir gençlik vardır. Orta ve alt sınıfı korumaya yönelik politikalarla kolaylıkla çözülebilecek bir mesele Türkiye'de ne yazık ki kronik bir sorun haline gelmiş ve gelecekte daha da çok uğraşacağımız bir bir boyuta varacaktır.