Altınköy Açık Hava Müzesi’nde gerçekleşen etkinlikte Devrek baston ustası Ali Akçasu, bastonların yapımında kızılcık ağacının sürgünlerini kullanıyor. Sap kısımlarında ise ceviz, dişbudak ve kayacık gibi sert ağaçlardan yararlanan Akçasu, el emeğiyle hazırladığı bastonları farklı motif ve figürlerle süslüyor. Baştan sona el işçiliğiyle üretilen bastonlarda baklava, çiçek ve yılan motiflerinin yanı sıra at, kurt ve kartal başı figürleri de yer alıyor.
BİR USTANIN YANINDA BAŞLAYAN YOLCULUK
Zonguldak Devrek’ten gelen usta Ali Akçasu, 42 yıldır Devrek bastonu üretiyor. Bastonculuğa 1983 yılında başlayan Akçasu, mesleği oğluna ve üç torununa da aktarıyor. Kültür Bakanlığı sanatçısı olan Akçasu, çalışmalarını bugün de sürdürüyor. Usta Akçasu, mesleğe başlama hikâyesini ve bastonculuğu gelecek kuşaklara aktarışını şu sözlerle anlattı: “Zonguldak Devrek'ten geliyorum. 42 yıldan beri Devrek bastonu üretmeye çalışıyorum, üretiyorum da. Aynı zamanda oğlumu yetiştirdim. Oğlum üniversitede baston üzerine ders veriyor, Bülent Ecevit Üniversitesi Devrek Meslek Yüksekokulu Sanat Bölümü'nde. Baston Uygulama ve Araştırma Merkezi kurdu orada ders veriyor. Artı üç tane torunum var. Onlara da baston yapmayı öğretiyoruz. Okula gece bekçisi olarak sınavlara girdik, kazandık. Bekçilik yaparken uykuya kalmışım. Okul müdürü beni uyurken yakaladı, dedi ki ‘Bir dahaki yakalayışımda ya seni işten atarım ya da başka bir sürgüne gidersin, bir şeylerle meşgul ol burada’ dedi. Benim de ev sahibi beni bir baston ustasının yanına götürdü. Dedi ki ‘Bu arkadaş bekçilik yapıyormuş, gece uykuya kalıyormuş, buna burada bir şeyler öğret, eline de bir iki sopa ver, sabaha da okulda uğraşsın, dursun’ dedi. Başlayış, o başlayış. 84 yılında üç tane usta yanına çıraklık yaparak baston yapmasını öğrendim. 85 yılından itibaren de kendim baston yapmaya başladım. 90'a kadar amatörce evde yaptım. 90 yılından itibaren dükkanımı açtım eşimin adına. Kültür Bakanlığı sanatçısıyım aynı zamanda kaybolmaya yüz tutmuş, somut olmayan baston üreticisiyim.”
DEVREK BASTONUNUN ÖZÜ KIZILCIK AĞACI
El emeğiyle hazırlanan bastonlara doğaçlama motifler veren Akçasu, bastonların hediye, aksesuar ve antika amaçlı tercih edildiğini belirtti. Usta Akçasu, Devrek bastonunun özelliğini ve üretim sürecini şöyle dile getirdi: “Ustalarım iki tanesi öldü, bir tanesi de bastonculuğu bıraktı. Çünkü eski değerini maalesef kaybetti. Sahtekârlar çoğaldı Devrek bastonu ad altında, vatandaş Sivas'tan baston alıyor Devrek bastonu diye satmaya çalışıyor Devrek'te. Gürgen ağacından Devrek bastonu yapmaya çalışıyorlar. Oysa Devrek bastonu eşittir Kızılcık ağacının dalından yapılır. Hammaddesi kızılcık ağacı. Kızılcığın sürgünleri yani. Çünkü dededen toruna kalabilen bir bastondur Devrek bastonu. Aynı zamanda asalet simgesidir. Ve yani şöyle bir deyim var bizde; sevdiklerinize bir baston hediye etmek ona uzun ömür dilemenin kısa bir ifadesidir. Hediye amaçlı, aksesuar amaçlı ve antikacılar alıyor. Kızılcık ağacının haricinde sap kısımlarında da takma yapıyoruz. Onu da ceviz ağacı, diş budak, kayacık sert ağaçlardan yapıyoruz sap kısmını kırılmasın diye.”
“EL EMEĞİNE DEĞER VEREN YOK”
Usta Ali Akçasu, Devrek bastonculuğunun geleceğe aktarılması için farklı kurumlarda kurslar verdiğini ve el işçiliğinin günümüzde yeterince değer görmediğini belirtti. Üretimde kullanılan malzemeler ve bastonlara verilen motifler hakkında da bilgi verdi. Akçasu, “Halk eğitim, Açık Cezaevi, Zonguldak İl Kültür Müdürlüğü'ne kurslar verdim. Yılbaşından sonra yine aynı orada kurs vereceğim. Makinede üretilen bir baston, dinlenme tesislerinde gürgen ağacından yapılmış, 350-400 lira civarında. Ben bunu yapmak için iki gün uğraşıyorum. İki günde bitiriyorum, 4000 lira olması lazım, 3000 liraya satamıyorum. Yani el emeğine değer veren maalesef çok yok.”
Akçasu, gövde ve sap kısımlarında farklı motifler oluşturduklarını ifade ederek, “Ahşap renklendirici boya kullanıyoruz. bastonun gövdesine değişik motifler veriyoruz. Baklava motifi, çiçek desenli, yılan motifi ve doğaçlama... Sap kısımlarında at kafası, kurt kafası, kartal başı, o şekil şekiller veriyoruz.” diye konuştu.
“GÖRÜNCE GURUR DUYDUM”
Ali Akçasu, yıllar önce ürettiği bir bastonun yeniden kendisine dönmesi ve 2023 yılında Hac ziyaretinde kendi yaptığı bir bastonla karşılaşması gibi unutamadığı anılarını paylaştı. Akçasu, “2023 yılında hacca gitmiştim. Orada bir baktım yaşlı teyzenin yanında benim bastonum. Teyzem ‘Bu baston nereden geldi elinize?’ diye sordum. ‘Benim kızım Zonguldak Ereğli'de doktor.’ dedi. Hastası hediye etmiş. O da annesine vermiş kullansın diye. Gurur duydum kendi bastonumu görünce.” dedi.
