Türk sineması denilince akla ilk olarak İstanbul’un boğaz manzaralı köşkleri veya Beyoğlu’nun kalabalık caddeleri gelse de sinema tarihimizin derinlikli, çarpıcı ve toplumsal hafızaya kazınan yapımlarının birçoğu Ankara’da hayat buldu. Kimi zaman kırdan kente göçün sancılarına, kimi zaman siyasetin keskin hicvine, kimi zaman ise gri apartman dairelerindeki içsel hesaplaşmalara ev sahipliği yapan başkent, beyazperdede yalnızca bir arka plan değil, başlı başına bir "karakter" olarak yer aldı.
İşte başkentin sokaklarında, meydanlarında ve tarihi yapılarında iz bırakan o unutulmaz filmler:

MİLLİ MÜCADELE VE CUMHURİYETİN İLK YILLARI BEYAZPERDEDE
Ankara'nın sinema geçmişinin en erken örnekleri Cumhuriyet'in kuruluş yıllarına uzanıyor. 1925 yılında Merian C. Cooper ve Ernest B. Schoedsack tarafından çekilen "Grass: A Nation's Battle for Life" (Çimenler: Bir Halkın Yaşam Mücadelesi) adlı belgeselde Akköprü ve Ankara Kalesi'nin görüntülenmesi, başkentin sinema tarihindeki ilk izlerini kayıt altına aldı.

1934 yılında Gazi Mustafa Kemal Atatürk'ün isteği üzerine Sovyet yönetmen Sergey Yutkeviç tarafından çekilen "Türkiye'nin Kalbi Ankara" belgeseli ise başkentin kuruluş sürecini ve imar çalışmalarını belgeleyen ilk kapsamlı sinema eseri olarak öne çıkıyor.

Türk sinema tarihinin en kapsamlı dönem prodüksiyonları arasında yer alan, yönetmenliğini Ziya Öztan'ın, senaristliğini ise Turgut Özakman'ın üstlendiği "Kurtuluş" (1994) ve "Cumhuriyet" (1998) filmlerinin en kritik sahneleri de Ankara'da çekildi. Millî Mücadele'nin karar alma süreçleri ile Cumhuriyet'in ilan edildiği tarihi oturumlar, bizzat 1. TBMM (Kurtuluş Savaşı Müzesi) ve 2. TBMM (Cumhuriyet Müzesi) binaları ile Ulus'taki tarihi mekânlarda kaydedilerek tarihi atmosferi aslına uygun biçimde beyazperdeye yansıttı.

Yakın dönemde gösterime giren Yağız Alp Akaydın yönetmenliğindeki "Bir Cumhuriyet Şarkısı" (2024) ise Ankara'nın tarihi yapılarında çekildi. İlk Türk operası Özsoy'un sahnelenme sürecini konu alan filmin çekimlerinde, günümüzde Ankara Resim ve Heykel Müzesi bünyesinde bulunan Türk Ocağı Sahnesi ile Musiki Muallim Mektebi kullanıldı.

HOLLYWOOD'DAN YEŞİLÇAM'A BAŞKENT SOKAKLARI
Başkent, 1950'li yıllarda yabancı yapımların da çekim mekânları arasında yer aldı. Joseph L. Mankiewicz'in yönettiği, James Mason'ın başrolünde yer aldığı 1952 yapımı "Five Fingers" (Ankara Casusu) filminde Ulus Meydanı ve Ankara'nın tarihi yapıları beyazperdeye taşındı.

1960'lı yıllarda ise Yılmaz Duru'nun yönettiği "Meydan Köpeği" (1966) filminde Ankara Kalesi, Hisarparkı, Bentderesi ve Ulus Meydanı kamera karşısına geçti. Başkentin hafızasındaki en büyük facialardan biri olan 1 Şubat 1963 Ulus uçak kazasının ardından bölgede kaydedilen gerçek görüntülerin de yer aldığı film, kentin acı hatıralarını taşıyan belgesel nitelikli sahneleriyle dikkati çekti.
1969 yapımı "Aşk Mabudesi" filminde ise Ulus Meydanı, Zafer Anıtı, Kızılay ve Emek İşhanı dönemin kent dokusunu yansıttı.

Türk sinemasının uluslararası alanda ödül kazanan başyapıtlarından, senaryosunu Yılmaz Güney'in yazdığı ve Zeki Ökten'in yönettiği "Sürü" (1978), Ankara’nın sinemadaki en çarpıcı görüntülerine sahne oldu. Tuncel Kurtiz’in canlandırdığı Hamo’nun koyun sürüsüyle kentin bulvarlarına girdiği, Ankara Garı ve Ulus Meydanı’ndaki insan seli içinde kaybolduğu sahneler, kentleşme ve göç olgusunun en güçlü görsel belgesi olarak tarihe geçti.

1970'li ve 1980'li yıllarda Ankara, Yeşilçam'ın en bilinen komedi ve dram yapımlarının da merkezi oldu. Ertem Eğilmez'in yönettiği "Köyden İndim Şehire" (1974) filminin çekimleri Ulus, Etnografya Müzesi, Anafartalar Çarşısı, Güvenpark ve Gençlik Parkı'nın yanı sıra Emek Mahallesi'ndeki Yeşiltepe ve Yıldıztepe bloklarında gerçekleştirildi. Kayseri'den buldukları altınları bozdurmak için başkente gelen dört kardeşin hikâyesini anlatan yapım, 1970'lerin Ankara sokaklarını tüm canlılığıyla kayıt altına aldı.

Kartal Tibet'in yönettiği ve Kemal Sunal'ın başrolünde yer aldığı "Zübük" (1980), taşradan yükselen fırsatçı bir siyasetçinin TBMM çevresi ve başkent kulislerindeki serüveni üzerinden Türk siyaset kültürünü hicveden unutulmaz sahnelere ev sahipliği yaptı.

Zeki Ökten imzalı "Düttürü Dünya" (1988), 1980'lerin sonundaki kentsel dönüşüm ve gecekondulaşma sürecini gece kulüplerinde klarnet çalarak geçinen Mehmet'in (Kemal Sunal) dramı üzerinden Ankara'nın kenar mahalleleri ve gece hayatında çekilen sahnelerle ele aldı.

Tunç Başaran'ın yönettiği ve Türkiye'nin Oscar adayı olan "Uçurtmayı Vurmasınlar" (1989) ise tamamıyla tarihi Ulucanlar Cezaevi'nde çekildi. Küçük Barış'ın gözünden özgürlük ve umut arayışını anlatan film, başkentin en hüzünlü tarihi mekânlarından birini sinema belleğine kazıdı.

MODERN DÖNEM YAPILARI VE KENT BELLİĞİ
2000'li yıllardan itibaren farklı türlerdeki sinema filmleri için Ankara yeniden tercih edilen bir plato haline geldi. Yönetmen Zeki Demirkubuz, "İtiraf" (2001) ve "Yeraltı" (2012) filmlerinde Ankara'nın kış soğuğunu, karlı sokaklarını ve gri atmosferini karakterlerin ruhsal sıkışmışlığıyla özdeşleştirdi.

Ahmet Boyacıoğlu'nun yönettiği "Siyah Beyaz" (2010) ve Seyfi Teoman'ın yönettiği "Bizim Büyük Çaresizliğimiz" (2011) Tunalı Hilmi Caddesi, Kavaklıdere, Ayrancı sokaklarında çekilerek başkentin sakin, entelektüel ve dostluk odaklı kent yaşamını beyazperdeye aktardı.

Aynı yıl vizyona giren Ömer Faruk Sorak imzalı "Aşk Tesadüfleri Sever" filminde Gazi Mahallesi ve Ankara Gazi Mustafa Kemal Mesleki ve Çevresel Hastalıklar Hastanesi, (Devlet Demiryolları) Gençlik Parkı ve Botanik Park yer aldı.

Serdar Akar'ın yönettiği "Behzat Ç. Seni Kalbime Gömdüm" (2011) ve "Behzat Ç. Ankara Yanıyor" (2013) filmlerinin çekimleri de Kızılay, Sakarya Caddesi ve Kurtuluş Parkı başta olmak üzere kentin merkezi noktalarında tamamlanarak Ankara'yı hikâyenin başlı başına bir karakteri haline getirdi.

Murat Onbul'un yönettiği "Aybüke; Öğretmen Oldum Ben!" (2023) filmi de Ankara'da çekilen yapımlar arasında yer aldı. Batman'ın Kozluk ilçesinde 2017 yılında terör saldırısında şehit olan öğretmen Şenay Aybüke Yalçın'ın hayatını konu alan filmin çekimleri, Ankara'nın Haymana ilçesinde gerçekleştirildi.
Cumhuriyet'in kuruluş yıllarından günümüze uzanan bu yapımlar, Ankara'nın yalnızca siyasi ve idari kimliğiyle değil, kültürel ve toplumsal yaşamıyla da sinemaya ilham verdiğini ortaya koyuyor. Değişen kent dokusu, tarihi yapıları, meydanları ve sokaklarıyla beyazperdede yer bulan başkent, aradan geçen yıllara rağmen sinema aracılığıyla geçmişin izlerini bugüne taşımayı sürdürüyor.





